Người mới thường đọc bài báo như đọc sách: bắt đầu từ phần mở đầu, đi tuần tự tới hết. Cách đó tốn thời gian và thường bỏ cuộc giữa chừng. Người làm nghiên cứu lâu năm đọc khác — họ đọc nhiều lượt, mỗi lượt với một mục đích riêng.
Lượt một: quyết định có đọc tiếp không
Mất khoảng năm tới mười phút. Đọc tiêu đề, tóm tắt, phần kết luận, rồi lướt qua các hình và bảng chính. Sau lượt này bạn trả lời được: bài này hỏi gì, làm bằng cách nào, kết luận ra sao, và có liên quan tới việc của mình không.
Phần lớn bài dừng ở đây, và đó là điều bình thường. Biết bỏ qua nhanh là một kỹ năng, không phải sự lười biếng.
Lượt hai: hiểu bài làm gì
Với những bài đáng đọc tiếp, dành khoảng một giờ. Đọc kỹ phần phương pháp và kết quả, đối chiếu số liệu trong văn bản với hình và bảng. Ghi lại: thiết kế nghiên cứu là gì, đối tượng và cỡ mẫu ra sao, phân tích bằng phương pháp nào, và kết quả chính là gì kèm con số.
Chưa cần hiểu mọi chi tiết kỹ thuật. Mục tiêu của lượt này là nắm được bài đã làm gì, đủ để bạn kể lại cho người khác.
Lượt ba: đọc như người phản biện
Chỉ dành cho những bài thật sự quan trọng với bạn — thường là những bài bạn định dựa vào để xây nghiên cứu của mình. Ở lượt này, bạn đặt câu hỏi:
- Thiết kế có trả lời được câu hỏi họ đặt ra không?
- Cách chọn mẫu có sai lệch nào không?
- Kết luận có đi xa hơn dữ liệu không? Đây là chỗ hay có vấn đề nhất.
- Có cách giải thích khác cho kết quả này không?
- Phần hạn chế họ nêu đã đủ chưa, hay còn điểm yếu họ không nhắc tới?
Nếu bạn tự làm lại được nghiên cứu này chỉ dựa vào những gì viết trong bài, thì đó là một bài viết tốt.
Vài mẹo thực tế
- Đọc hình trước văn bản. Ở nhiều bài, hình và bảng chứa toàn bộ câu chuyện, còn văn bản chỉ diễn giải.
- Kiểm tra ngày và bối cảnh. Một kết quả đúng ở một bối cảnh chưa chắc đúng ở bối cảnh khác, đặc biệt với nghiên cứu xã hội và y tế cộng đồng.
- Xem bài này đã được trích dẫn thế nào. Nếu nhiều người trích để phản bác, đó là tín hiệu đáng chú ý.
- Kiểm tra bài có bị rút không, nhất là với công trình cũ trong lĩnh vực nhiều tranh cãi.
Ghi chú để dùng lại
Đọc mà không ghi thì sáu tháng sau bạn sẽ đọc lại từ đầu. Một ghi chú dùng được chỉ cần bốn dòng: câu hỏi nghiên cứu, phương pháp, kết quả chính kèm số, và một dòng về chỗ nó liên quan tới việc của bạn. Dòng cuối là dòng quan trọng nhất và cũng là dòng hay bị bỏ qua.
Lưu ghi chú ngay trong phần mềm quản lý tài liệu, gắn với đúng mục tài liệu đó. Sau vài trăm bài, thói quen này là khác biệt giữa một kho tài liệu dùng được và một thư mục hỗn độn.
Nếu bạn muốn theo dõi công trình của những người đang dẫn dắt hướng nghiên cứu của mình, hãy tra họ trên Danh Bạ Học Thuật và lần theo các liên kết hồ sơ công bố trong đó.
Câu hỏi thường gặp
Có cần đọc hết mọi bài từ đầu tới cuối không?
Không. Phần lớn bài chỉ cần lượt đọc đầu tiên khoảng năm tới mười phút để quyết định có liên quan tới việc của bạn hay không. Biết bỏ qua nhanh là một kỹ năng.
Nên đọc phần nào trước?
Tiêu đề, tóm tắt, kết luận, rồi lướt hình và bảng. Ở nhiều bài, hình và bảng chứa toàn bộ câu chuyện còn văn bản chỉ diễn giải.
Đọc như người phản biện nghĩa là gì?
Là đặt câu hỏi về thiết kế, cách chọn mẫu, việc kết luận có vượt quá dữ liệu không, có cách giải thích khác không, và phần hạn chế đã nêu đủ chưa.
Ghi chú khi đọc nên có gì?
Bốn dòng: câu hỏi nghiên cứu, phương pháp, kết quả chính kèm số, và một dòng về chỗ bài này liên quan tới việc của bạn. Dòng cuối là quan trọng nhất.
Có cần kiểm tra bài đã bị rút hay chưa không?
Nên, đặc biệt với công trình cũ trong lĩnh vực nhiều tranh cãi, vì trích dẫn một bài đã bị rút làm giảm độ tin cậy của chính bạn.
