Nhiều nghiên cứu sinh chọn người hướng dẫn theo cách rất ngẫu nhiên: người quen giới thiệu, hoặc thầy cô đang dạy môn mình học. Cách đó có thể may mắn đúng, nhưng cũng có thể dẫn tới nhiều năm làm việc trong một hướng nghiên cứu bạn không thực sự quan tâm.
Sáu bước tìm có phương pháp
Bước 1 — Xác định hướng, không phải tên người. Trước khi tìm người, hãy viết ra bằng vài câu: bạn muốn trả lời câu hỏi gì, bằng cách tiếp cận nào. Không cần chính xác tuyệt đối, nhưng phải đủ cụ thể để phân biệt với các hướng lân cận.
Bước 2 — Tra ngược từ công trình bạn thích đọc. Lấy năm tới mười bài mà bạn thấy hứng thú nhất, xem ai là tác giả, đặc biệt là tác giả liên hệ. Đây là cách tìm người cùng mối quan tâm hiệu quả hơn mọi danh sách.
Bước 3 — Tra trên danh bạ theo ngành và đơn vị. Lọc theo ngành, xem hồ sơ những người ở các đơn vị bạn có thể theo học. Chú ý phần hướng nghiên cứu và đơn vị công tác.
Bước 4 — Kiểm tra hoạt động gần đây. Xem công bố trong vài năm gần nhất. Một người có công trình đều đặn thường đang chủ trì nhóm và có đề tài để bạn tham gia; ngược lại, hồ sơ ngừng cập nhật lâu là dấu hiệu cần tìm hiểu thêm.
Bước 5 — Hỏi người đã hoặc đang học. Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Học trò cũ biết những điều không có trong bất kỳ hồ sơ nào: phong cách làm việc, mức độ sát sao, cách xử lý khi có vướng mắc.
Bước 6 — Liên hệ đúng cách. Xem phần dưới.
Viết thư liên hệ lần đầu
Thư nên ngắn, cụ thể và cho thấy bạn đã tìm hiểu:
- Giới thiệu bản thân trong hai câu: bạn là ai, nền tảng đào tạo gì.
- Nêu rõ bạn đã đọc công trình nào của họ và điều gì trong đó khiến bạn quan tâm. Đây là phần quyết định thư có được đọc hết hay không.
- Trình bày hướng bạn muốn theo đuổi, trong ba tới bốn câu.
- Nói rõ bạn đang tìm gì: hướng dẫn luận án, cơ hội tham gia nhóm nghiên cứu, hay chỉ xin lời khuyên về hướng đi.
- Đính kèm lý lịch khoa học ngắn gọn.
Tránh thư gửi hàng loạt với nội dung chung chung — người nhận nhận ra ngay, và đó là cách nhanh nhất để không được hồi âm.
Những câu nên hỏi trước khi nhận lời
- Nhóm hiện có bao nhiêu người học, và thầy cô thường gặp từng người bao lâu một lần?
- Đề tài của em sẽ gắn với đề tài đang có của nhóm hay là hướng độc lập?
- Kinh phí cho phần thực nghiệm và cho công bố lấy từ nguồn nào?
- Kỳ vọng về số công bố và tiến độ trong từng năm là gì?
- Quy ước về quyền tác giả trong nhóm ra sao — ai đứng tên đầu, ai là tác giả liên hệ?
Câu cuối cùng đặc biệt quan trọng và nên hỏi trước khi bắt đầu, chứ không phải khi bản thảo đã viết xong. Một người hướng dẫn tử tế sẽ không thấy phiền khi bạn hỏi những câu này — ngược lại, đó là dấu hiệu bạn nghiêm túc.
Dấu hiệu nên cân nhắc lại
Nhận quá nhiều học trò cùng lúc so với thời gian họ có; né tránh câu hỏi về kinh phí hoặc quyền tác giả; hoặc học trò cũ đều mất rất nhiều năm mới hoàn thành. Không điều nào tự nó là kết luận, nhưng chúng đáng để bạn tìm hiểu kỹ hơn.
Bạn có thể bắt đầu tìm kiếm trên Danh Bạ Học Thuật — lọc theo ngành, theo đơn vị, xem hướng nghiên cứu và thông tin liên hệ công khai của từng nhà khoa học.
Câu hỏi thường gặp
Nên tìm người hướng dẫn theo tên tuổi hay theo hướng nghiên cứu?
Theo hướng nghiên cứu. Một người rất nổi tiếng nhưng làm hướng khác sẽ khó đồng hành với bạn bằng một người ít tiếng hơn nhưng đúng mảng.
Thư liên hệ lần đầu nên viết gì?
Giới thiệu ngắn về bản thân, nêu rõ bạn đã đọc công trình nào của họ và vì sao quan tâm, trình bày hướng bạn muốn theo đuổi, nói rõ bạn đang tìm gì, và đính kèm lý lịch khoa học ngắn.
Có nên hỏi về quyền tác giả ngay từ đầu không?
Nên, và nên hỏi trước khi bắt đầu chứ không phải khi bản thảo đã viết xong. Người hướng dẫn nghiêm túc sẽ xem đó là dấu hiệu bạn làm việc có chuẩn bị.
Làm sao biết một người hướng dẫn có đang hoạt động nghiên cứu không?
Xem công bố trong vài năm gần nhất. Công trình đều đặn thường cho thấy họ đang chủ trì nhóm và có đề tài; hồ sơ ngừng cập nhật lâu là dấu hiệu cần tìm hiểu thêm.
Có nên hỏi ý kiến học trò cũ không?
Rất nên. Họ biết những điều không có trong bất kỳ hồ sơ nào: phong cách làm việc, mức độ sát sao và cách xử lý khi có vướng mắc.
