Sau mười năm theo một hướng, nhiều người nhận ra: câu hỏi mình theo đuổi đã được trả lời gần hết, hoặc cộng đồng đã chuyển sang chỗ khác, hoặc đơn giản là mình không còn thấy hứng thú. Nhưng đổi hướng nghe như bỏ đi cả một sự nghiệp.
Vài dấu hiệu nên cân nhắc
- Các câu hỏi còn lại chỉ là biến thể nhỏ của những gì đã làm. Bạn biết trước kết quả trước khi làm.
- Cộng đồng thu hẹp. Hội thảo ít dần người, tạp chí chuyên ngành khó tìm phản biện.
- Công cụ mới làm thay đổi luật chơi ở một lĩnh vực lân cận, và những câu hỏi thú vị đã dịch sang đó.
- Bạn thấy chán — lý do này chính đáng hơn nhiều người nghĩ, vì nghiên cứu cần sự tò mò bền bỉ.
Cách chuyển đỡ tốn kém nhất: bắc cầu
Đừng cắt đứt hướng cũ rồi bắt đầu hướng mới từ con số không. Cách hiệu quả hơn là tìm giao điểm: một vấn đề mà cả kiến thức cũ lẫn hướng mới đều cần thiết.
Ưu điểm của cách này rất rõ. Bạn vẫn dùng được chuyên môn đã tích luỹ, nên có lợi thế so với người thuần túy ở lĩnh vực mới. Bạn vẫn công bố được trong lúc chuyển, không có quãng trống trong danh mục. Và bạn có câu chuyện mạch lạc để kể trong hồ sơ — điều rất quan trọng khi xét chức danh, vì hội đồng nhìn vào tính gắn kết của hướng nghiên cứu.
Ba việc cần làm
Một — học lại một cách có kế hoạch. Chọn hai ba công trình nền tảng của lĩnh vực mới và đọc kỹ, thay vì đọc lan man. Nếu cần kỹ thuật mới, hãy học qua một dự án nhỏ có sản phẩm thật.
Hai — tìm người dẫn đường. Cách nhanh nhất để vào một cộng đồng mới là hợp tác với người đã ở trong đó. Bạn mang tới thứ họ không có; họ mang tới hiểu biết về cộng đồng, về tạp chí, về những gì đã được làm.
Ba — chọn nơi công bố cẩn thận. Bài đầu tiên ở lĩnh vực mới thường khó, vì bạn chưa quen quy ước của cộng đồng đó. Chọn tạp chí ở giao điểm hai lĩnh vực thường dễ hơn là nhắm thẳng vào tạp chí đầu ngành của lĩnh vực mới.
Điều cần chuẩn bị tinh thần
Sẽ có một giai đoạn bạn không còn là chuyên gia mà cũng chưa phải người mới được công nhận. Giai đoạn này khó chịu và thường kéo dài vài năm. Nếu bạn đang trong lúc cần tích luỹ gấp cho hồ sơ chức danh, có thể nên hoàn thành hồ sơ trước rồi mới chuyển.
Ngược lại, nếu bạn còn nhiều năm phía trước, thì chi phí của việc không đổi — làm mãi một việc đã hết câu hỏi thú vị — thường lớn hơn.
Khi tìm người dẫn đường vào lĩnh vực mới, hãy tra theo hướng nghiên cứu trên Danh Bạ Học Thuật và bắt đầu bằng một câu hỏi chuyên môn cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển hướng nghiên cứu có làm mất những gì đã tích luỹ không?
Không, nếu bạn chuyển qua giao điểm giữa hướng cũ và hướng mới. Khi đó chuyên môn cũ trở thành lợi thế so với người thuần túy ở lĩnh vực mới.
Dấu hiệu nào cho thấy nên đổi hướng?
Các câu hỏi còn lại chỉ là biến thể nhỏ và bạn đoán trước được kết quả, cộng đồng thu hẹp dần, công cụ mới làm câu hỏi thú vị dịch sang lĩnh vực khác, hoặc bạn không còn hứng thú.
Nên công bố ở đâu khi mới sang lĩnh vực mới?
Nên chọn tạp chí ở giao điểm hai lĩnh vực trước, vì nhắm thẳng vào tạp chí đầu ngành của lĩnh vực mới thường khó khi bạn chưa quen quy ước của cộng đồng đó.
Có nên đổi hướng khi đang chuẩn bị hồ sơ chức danh không?
Nếu cần tích luỹ gấp thì nên hoàn thành hồ sơ trước, vì giai đoạn chuyển tiếp thường có vài năm chưa ổn định về sản phẩm.
Cách nhanh nhất để vào một cộng đồng nghiên cứu mới là gì?
Hợp tác với người đã ở trong đó. Bạn mang tới chuyên môn họ không có, còn họ mang tới hiểu biết về cộng đồng, tạp chí và những gì đã được làm.
