Đề tài nghiên cứu các cấp: từ cấp cơ sở tới cấp quốc gia

Chủ trì đề tài là một trong những nhóm tiêu chí quan trọng của hồ sơ chức danh, và cũng là cách chính để có kinh phí làm nghiên cứu. Nhưng hệ thống đề tài ở Việt Nam có nhiều tầng, và người mới thường không rõ nên bắt đầu từ đâu.

Các tầng thường gặp

Cấp cơ sở. Do chính trường hoặc viện nơi bạn công tác cấp kinh phí. Quy mô nhỏ, thủ tục gọn, thời gian ngắn. Đây là nơi hầu hết mọi người bắt đầu, và cũng là nơi bạn học cách viết thuyết minh, quản lý tiến độ và quyết toán.

Cấp bộ, cấp tỉnh. Do bộ chủ quản hoặc sở khoa học công nghệ địa phương quản lý. Quy mô lớn hơn, yêu cầu cao hơn về năng lực và về sản phẩm đầu ra. Đề tài cấp tỉnh thường gắn với nhu cầu thực tiễn của địa phương — đây là hướng nhiều người bỏ qua nhưng lại phù hợp với các trường vùng.

Quỹ tài trợ nghiên cứu. Các quỹ dành cho nghiên cứu cơ bản có tiêu chí riêng, thường nhấn mạnh công bố quốc tế và năng lực của nhóm nghiên cứu. Cơ chế xét thường độc lập và cạnh tranh hơn.

Cấp quốc gia. Các chương trình lớn, thường gắn với những vấn đề ưu tiên của đất nước. Quy mô và yêu cầu cao nhất, thường đòi hỏi nhóm mạnh và có kinh nghiệm chủ trì trước đó.

Đề tài hợp tác với doanh nghiệp. Không theo thang cấp nhà nước mà theo nhu cầu của đối tác. Ưu điểm là thủ tục linh hoạt và giải quyết vấn đề thật; nhược điểm là kết quả có thể bị ràng buộc về công bố.

Lộ trình hợp lý

Đừng nhắm ngay tầng cao. Thứ tự thực tế mà nhiều người đi: chủ trì một đề tài cấp cơ sở để có kinh nghiệm quản lý và có sản phẩm; tham gia với vai trò thành viên chính trong đề tài cấp bộ của người khác; rồi chủ trì cấp bộ hoặc nộp quỹ nghiên cứu; sau đó mới tính tới các chương trình lớn.

Lý do không chỉ là năng lực chuyên môn. Chủ trì đề tài đòi hỏi kỹ năng khác hẳn làm nghiên cứu: lập dự toán, theo dõi tiến độ, làm hồ sơ nghiệm thu, quản lý nhân sự. Học những thứ này ở quy mô nhỏ ít tốn kém hơn nhiều.

Những điều người mới hay vấp

• Thuyết minh viết theo kiểu bài báo. Thuyết minh đề tài cần trả lời câu hỏi khác: vấn đề thực tiễn là gì, sản phẩm cụ thể sẽ là gì, ai dùng, tiến độ ra sao. Tính mới khoa học là điều kiện cần chứ chưa đủ.
• Cam kết sản phẩm quá tay. Số bài báo, số sản phẩm cam kết trong thuyết minh sẽ được đối chiếu khi nghiệm thu. Cam kết vừa sức quan trọng hơn là gây ấn tượng.
• Bỏ quên khâu tài chính. Dự toán không sát khiến quá trình thực hiện rất khổ, vì điều chỉnh giữa chừng thường phức tạp.
• Không ghi mã đề tài trong bài báo. Sản phẩm không ghi mã thì rất khó chứng minh khi nghiệm thu.

Vai trò trong đề tài và hồ sơ chức danh

Cần phân biệt rõ chủ nhiệm đề tài với thành viên tham gia — hai vai trò này được xem xét khác nhau. Nếu bạn đang tích luỹ cho hồ sơ, hãy chú ý giữ đầy đủ quyết định giao nhiệm vụ, biên bản nghiệm thu và các giấy tờ xác nhận vai trò của mình.

Trên Danh Bạ Học Thuật, bạn có thể tìm những người đang chủ trì nghiên cứu trong hướng của mình — hợp tác với một nhóm đang có đề tài là cách thực tế để bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp