Tên người Việt gây một vấn đề rất thực tế trong hệ thống dữ liệu khoa học quốc tế: nhiều người trùng họ tên, cách viết tên khi bỏ dấu lại càng dễ trùng, và mỗi tạp chí ghi tên một kiểu. Hậu quả là công trình của bạn bị gán nhầm cho người khác, hoặc bị chia thành nhiều hồ sơ rời rạc. Ba hệ thống mã định danh dưới đây sinh ra để giải quyết chuyện đó.
ORCID — mã định danh cá nhân, bạn tự quản
Đây là một dãy số gắn với con người, do một tổ chức phi lợi nhuận vận hành, đăng ký miễn phí và bạn giữ suốt đời kể cả khi đổi nơi công tác. Nhiều tạp chí và nhiều nhà tài trợ hiện yêu cầu tác giả khai mã này khi nộp bài hoặc nộp hồ sơ đề tài.
Đặc điểm quan trọng: bạn là người kiểm soát hồ sơ ORCID — thêm công trình, thêm quá trình công tác, quyết định thông tin nào hiển thị công khai. Đây cũng là mã nên khai trong mọi bài báo, vì nó giúp các hệ thống khác nối đúng công trình về đúng người.
Google Scholar — hồ sơ trích dẫn, thu thập tự động
Đây là hồ sơ hiển thị công trình và số trích dẫn, do Google tự động thu thập từ web. Ưu điểm: phạm vi rất rộng, gồm cả kỷ yếu hội nghị, luận án, báo cáo, sách — những thứ nhiều cơ sở dữ liệu khác bỏ qua. Nhược điểm cũng chính là điều đó: gần như không có tuyển chọn, nên có thể gom nhầm bài của người khác, đếm trùng, hoặc tính cả những nguồn không phải công bố khoa học.
Vì vậy, hồ sơ này rất hữu ích để người khác thấy được công trình của bạn, nhưng không nên dùng làm căn cứ đánh giá chính thức. Nếu lập, hãy chịu khó vào dọn định kỳ để loại các bài bị gán nhầm.
Scopus Author ID — do cơ sở dữ liệu tự sinh
Khác hai loại trên, mã này do hệ thống Scopus tự tạo khi bạn có bài trong cơ sở dữ liệu của họ, chứ bạn không đăng ký. Vấn đề thường gặp: một người có thể bị tách thành nhiều mã khác nhau nếu tên viết không thống nhất hoặc đổi đơn vị công tác. Khi phát hiện, bạn có thể gửi yêu cầu gộp hồ sơ.
Đây là mã hay được dùng khi các đơn vị cần đối chiếu công bố theo danh mục uy tín, nên việc kiểm tra hồ sơ Scopus của mình có bị tách hay không là việc đáng làm mỗi năm một lần.
Bảng phân vai ngắn gọn
- Nộp bài, nộp hồ sơ đề tài — ORCID.
- Để đồng nghiệp tìm thấy công trình của bạn — Google Scholar.
- Đối chiếu công bố theo danh mục uy tín — Scopus Author ID, và tương tự có mã định danh trong hệ Web of Science.
Ba việc nên làm ngay
- Thống nhất cách viết tên. Chọn một dạng viết tên tiếng Anh và dùng đúng dạng đó trong mọi bài báo, mọi hồ sơ. Đây là việc rẻ nhất và hiệu quả nhất.
- Đăng ký ORCID và khai vào mọi bài. Mất mười phút, dùng được cả sự nghiệp.
- Rà hồ sơ mỗi năm một lần — kiểm tra công trình bị gán nhầm, hồ sơ bị tách đôi, thông tin đơn vị đã cũ.
Trên Danh Bạ Học Thuật, hồ sơ của mỗi nhà khoa học có thể gắn kèm các mã định danh này, giúp người tra cứu đi thẳng tới danh mục công bố đầy đủ. Nếu bạn đã có hồ sơ trong danh bạ, hãy bổ sung các mã của mình để người khác tìm đúng công trình của bạn.
Câu hỏi thường gặp
ORCID có mất phí không?
Không. Đăng ký miễn phí và bạn giữ mã đó suốt đời, kể cả khi chuyển nơi công tác.
Google Scholar có dùng làm căn cứ đánh giá chính thức được không?
Không nên, vì hệ thống thu thập tự động và gần như không tuyển chọn nên có thể gom nhầm bài, đếm trùng hoặc tính cả nguồn không phải công bố khoa học.
Vì sao tôi có hai Scopus Author ID khác nhau?
Vì mã này do hệ thống tự sinh dựa trên tên và đơn vị công tác. Tên viết không thống nhất hoặc đổi cơ quan có thể khiến hồ sơ bị tách. Bạn có thể gửi yêu cầu gộp.
Việc quan trọng nhất để tránh bị gán nhầm công trình là gì?
Thống nhất một cách viết tên tiếng Anh và dùng đúng dạng đó trong mọi bài báo, mọi hồ sơ, đồng thời khai ORCID trong mỗi lần nộp bài.
Nên rà soát hồ sơ định danh bao lâu một lần?
Mỗi năm một lần là hợp lý: kiểm tra công trình bị gán nhầm, hồ sơ bị tách đôi và cập nhật thông tin đơn vị công tác.
