Trong danh mục sản phẩm của một nhà khoa học Việt Nam, sáng chế xuất hiện ít hơn nhiều so với bài báo. Một phần vì không phải ngành nào cũng tạo ra kết quả có thể bảo hộ, nhưng phần lớn là vì nhiều người không nghĩ tới, hoặc ngại thủ tục.
Phân biệt hai hình thức
Cả hai đều thuộc nhóm bảo hộ sáng chế nhưng khác nhau về yêu cầu:
- Bằng độc quyền sáng chế đòi hỏi giải pháp kỹ thuật có tính mới, có trình độ sáng tạo và có khả năng áp dụng công nghiệp. Yêu cầu về trình độ sáng tạo là chỗ khó nhất.
- Bằng độc quyền giải pháp hữu ích yêu cầu tính mới và khả năng áp dụng công nghiệp, nhưng không đòi hỏi trình độ sáng tạo ở mức như sáng chế. Thời hạn bảo hộ cũng ngắn hơn.
Nhiều kết quả nghiên cứu ứng dụng không đạt ngưỡng sáng chế nhưng hoàn toàn đủ điều kiện cho giải pháp hữu ích. Đây là cửa mà nhiều người bỏ lỡ.
Quan hệ với việc công bố bài báo
Đây là điểm quan trọng nhất và cũng là nơi hay xảy ra sai lầm không cứu được: công bố trước khi nộp đơn có thể làm mất tính mới, khiến giải pháp không còn được bảo hộ.
Vì vậy thứ tự đúng là: nộp đơn đăng ký trước, rồi mới công bố. Nếu bạn có một kết quả vừa muốn đăng báo vừa muốn bảo hộ, hãy tính lịch từ đầu — hỏi bộ phận sở hữu trí tuệ của đơn vị trước khi gửi bản thảo đi.
Đây cũng là lý do nhiều nhóm nghiên cứu ứng dụng có nguyên tắc: mọi kết quả có tiềm năng ứng dụng đều phải qua rà soát trước khi công bố.
Vì sao nên cân nhắc
- Trong hồ sơ chức danh, sáng chế và giải pháp hữu ích thuộc nhóm sản phẩm khoa học công nghệ, bổ sung cho danh mục bài báo.
- Với đề tài ứng dụng, đây thường là sản phẩm cam kết khi đăng ký, và có nó thì việc nghiệm thu thuận lợi hơn nhiều.
- Với chuyển giao công nghệ, quyền sở hữu rõ ràng là điều kiện để đàm phán với doanh nghiệp.
- Với chính nhóm nghiên cứu, quá trình viết đơn buộc bạn mô tả giải pháp thật rành mạch — việc này thường làm sáng ra cả những chỗ chưa chặt trong nghiên cứu.
Vài lưu ý thực tế
- Ai đứng tên. Cần phân biệt tác giả sáng chế với chủ sở hữu. Nếu kết quả sinh ra từ đề tài của đơn vị, quyền sở hữu thường thuộc về đơn vị, còn bạn là tác giả. Nên làm rõ từ đầu.
- Thời gian xử lý dài. Từ khi nộp đơn tới khi được cấp bằng có thể mất nhiều năm. Vì vậy nộp sớm là quan trọng.
- Chi phí. Có phí nộp đơn và phí duy trì hiệu lực. Nên hỏi đơn vị xem có hỗ trợ không, nhiều nơi có.
- Tra cứu trước. Trước khi đầu tư công sức, hãy tra xem đã có giải pháp tương tự được bảo hộ chưa.
Nếu bạn muốn tìm người đã có kinh nghiệm trong mảng này để hỏi, hãy tra theo ngành trên Danh Bạ Học Thuật — các hướng kỹ thuật ứng dụng là nơi có nhiều người từng đi qua quy trình này.
Câu hỏi thường gặp
Sáng chế và giải pháp hữu ích khác nhau thế nào?
Sáng chế đòi hỏi tính mới, trình độ sáng tạo và khả năng áp dụng công nghiệp. Giải pháp hữu ích không đòi hỏi trình độ sáng tạo ở mức như vậy và có thời hạn bảo hộ ngắn hơn.
Đăng bài báo trước rồi mới nộp đơn được không?
Rất rủi ro, vì công bố trước có thể làm mất tính mới khiến giải pháp không còn được bảo hộ. Thứ tự đúng là nộp đơn trước rồi mới công bố.
Ai là chủ sở hữu bằng sáng chế từ đề tài của trường?
Thường là đơn vị chủ quản, còn người nghiên cứu là tác giả sáng chế. Nên làm rõ điều này ngay từ khi bắt đầu đề tài.
Từ khi nộp đơn tới khi được cấp bằng mất bao lâu?
Có thể mất nhiều năm tuỳ loại đơn và quá trình thẩm định. Vì vậy nộp sớm là điều quan trọng.
Sáng chế có được tính trong hồ sơ chức danh không?
Có, thuộc nhóm sản phẩm khoa học công nghệ và bổ sung cho danh mục bài báo, đặc biệt có ý nghĩa với các hướng nghiên cứu ứng dụng.
