Với nhiều nghiên cứu sinh, luận án và bài báo là hai việc song song: có bài báo mới đủ điều kiện bảo vệ, mà bài báo lại lấy chất liệu từ chính luận án. Câu hỏi thực tế là chia thế nào cho hợp lý.
Nguyên tắc chia: theo câu hỏi, không theo chương
Sai lầm phổ biến là lấy mỗi chương làm một bài. Chương là đơn vị tổ chức của luận án, không phải đơn vị của một công bố.
Cách chia đúng là theo câu hỏi nghiên cứu. Mỗi bài báo nên trả lời trọn vẹn một câu hỏi, có phần phương pháp và kết quả riêng đủ để đứng độc lập. Người đọc bài đó mà không đọc luận án vẫn phải hiểu được.
Thông thường, một luận án cho ra hai tới bốn bài. Con số cụ thể phụ thuộc vào phạm vi nghiên cứu, không nên đặt trước rồi cố chia cho đủ.
Ranh giới với việc chia nhỏ công trình
Đây là chỗ cần cẩn thận. Chia nhỏ quá mức — cắt một nghiên cứu đủ lớn thành nhiều mẩu, mỗi mẩu đóng góp quá ít để đứng độc lập — bị coi là hành vi không đúng chuẩn mực xuất bản.
Cách tự kiểm tra: mỗi bài có đóng góp riêng, có thể trích dẫn độc lập được không; hay chúng chỉ là các mảnh mà người đọc phải ghép lại mới hiểu? Nếu bài B không có ý nghĩa nếu chưa đọc bài A, có lẽ chúng nên là một bài.
Thứ tự viết
Có hai cách và cả hai đều dùng được:
Viết bài trước, lắp thành luận án sau. Phổ biến ở nhiều nơi. Ưu điểm: mỗi phần đã qua bình duyệt nên chất lượng được kiểm chứng, và bạn có công bố sớm. Nhược điểm: luận án dễ rời rạc nếu không viết kỹ phần dẫn nối và phần tổng kết.
Viết luận án trước, tách bài sau. Ưu điểm: mạch tổng thể chặt chẽ. Nhược điểm: dồn áp lực công bố vào cuối, và nếu phản biện tạp chí yêu cầu sửa lớn thì luận án đã nộp không sửa được.
Những lưu ý bắt buộc
- Khai báo với tạp chí nếu nội dung đã xuất hiện trong luận án đã công bố công khai. Nhiều tạp chí chấp nhận, nhưng phải nói rõ. Chính sách khác nhau nên cần đọc trước.
- Thứ tự tác giả. Thông lệ phổ biến là nghiên cứu sinh đứng đầu, người hướng dẫn ở vị trí phù hợp theo quy ước ngành. Nên thống nhất bằng văn bản từ đầu, đừng để tới lúc nộp bài.
- Không dùng lại nguyên văn phần đã đăng ở bài trước sang bài sau. Viết lại và dẫn chiếu.
- Ghi nhận nguồn tài trợ và mã đề tài trong mọi bài.
- Giữ nhất quán về số liệu giữa các bài và luận án. Người phản biện có thể đọc cả hai.
Sau khi tốt nghiệp
Nhiều luận án còn chất liệu chưa công bố hết, và rồi nằm im vì người viết đã chuyển sang việc khác. Nếu bạn còn dữ liệu đáng công bố, hãy đặt cho mình một thời hạn — chẳng hạn trong vòng một năm sau bảo vệ. Sau quãng đó, việc quay lại thường rất khó.
Nếu cần tìm cộng sự để hoàn thiện những phần còn dở, hãy tra theo hướng nghiên cứu trên Danh Bạ Học Thuật.
Câu hỏi thường gặp
Một luận án nên tách thành mấy bài báo?
Thường hai tới bốn bài, tuỳ phạm vi nghiên cứu. Không nên đặt trước con số rồi cố chia cho đủ, vì dễ dẫn tới việc chia nhỏ quá mức.
Nên chia theo chương hay theo câu hỏi nghiên cứu?
Theo câu hỏi nghiên cứu. Mỗi bài phải trả lời trọn vẹn một câu hỏi và đứng độc lập được, trong khi chương chỉ là đơn vị tổ chức của luận án.
Nội dung đã có trong luận án thì gửi tạp chí được không?
Nhiều tạp chí chấp nhận nhưng phải khai báo rõ trong cover letter. Chính sách khác nhau giữa các tạp chí nên cần đọc trước khi nộp.
Thứ tự tác giả giữa nghiên cứu sinh và người hướng dẫn thế nào?
Thông lệ phổ biến là nghiên cứu sinh đứng đầu, người hướng dẫn ở vị trí phù hợp theo quy ước ngành. Nên thống nhất bằng văn bản ngay từ đầu.
Làm sao biết mình đang chia nhỏ công trình quá mức?
Tự hỏi mỗi bài có đóng góp riêng và trích dẫn độc lập được không. Nếu bài sau không có ý nghĩa khi chưa đọc bài trước thì có lẽ chúng nên là một bài.
