Trong danh mục sản phẩm của một nhà khoa học, sách chiếm vị trí riêng bên cạnh bài báo. Nhưng ba loại sách hay bị gọi lẫn, và trong hồ sơ chức danh chúng không được tính như nhau.
Ba loại và điểm phân biệt
Giáo trình phục vụ việc dạy và học một học phần cụ thể. Nội dung bám theo chương trình đào tạo, có cấu trúc theo bài, thường kèm câu hỏi ôn tập và bài tập. Đối tượng đọc là người học. Giáo trình thường được đơn vị đào tạo giao nhiệm vụ biên soạn và thẩm định.
Sách chuyên khảo trình bày kết quả nghiên cứu chuyên sâu về một vấn đề hẹp, thường dựa trên chính công trình của tác giả. Đối tượng đọc là người làm nghiên cứu và người đã có nền trong lĩnh vực. Đây là loại thể hiện rõ nhất năng lực nghiên cứu độc lập.
Sách tham khảo cung cấp kiến thức bổ trợ quanh một chủ đề, rộng hơn chuyên khảo và không bám chương trình như giáo trình. Đối tượng đọc rộng hơn.
Vì sao phân biệt lại quan trọng
Trong hồ sơ xét chức danh, các loại này thuộc những nhóm tiêu chí khác nhau và có trọng số khác nhau. Một cuốn được khai là chuyên khảo nhưng nội dung thực chất là giáo trình sẽ bị thẩm định lại, và điều đó gây bất lợi.
Cách tự kiểm tra đơn giản: ai là người đọc cuốn này? Nếu là sinh viên đang học một môn cụ thể, đó là giáo trình. Nếu là đồng nghiệp muốn hiểu sâu một vấn đề nghiên cứu, đó là chuyên khảo.
Những điểm cần chú ý khi viết sách
- Nhiệm vụ được giao. Với giáo trình, thường cần quyết định giao nhiệm vụ và quy trình thẩm định của đơn vị. Thiếu giấy tờ này thì khó chứng minh.
- Nhà xuất bản. Sách cần được xuất bản chính thức với đầy đủ thủ tục. Đây là điều kiện tối thiểu.
- Vai trò trong nhóm tác giả. Chủ biên khác với tác giả một chương. Cần ghi rõ và có căn cứ chứng minh phần đóng góp.
- Tránh trùng lặp với bài báo của chính mình. Dùng lại kết quả đã công bố trong sách là bình thường, nhưng phải trích dẫn đúng nguồn và tuân thủ điều khoản bản quyền đã ký với tạp chí.
- Bản quyền hình ảnh. Hình lấy từ bài báo đã đăng có thể thuộc bản quyền nhà xuất bản tạp chí, cần xin phép trước khi đưa vào sách.
Sách có thay thế được bài báo không
Không. Chúng phục vụ mục đích khác nhau và trong hồ sơ chức danh thường thuộc các nhóm tiêu chí riêng, bổ sung cho nhau chứ không thay thế. Một hồ sơ chỉ có sách mà thiếu công bố trên tạp chí sẽ khó thuyết phục, và ngược lại, hồ sơ chỉ có bài báo cũng thiếu một nhóm.
Trên Danh Bạ Học Thuật, hồ sơ của các nhà khoa học có thể liệt kê cả sách và bài báo tiêu biểu — cách tốt để hình dung một danh mục sản phẩm cân đối trông như thế nào trong ngành của bạn.
Câu hỏi thường gặp
Sách chuyên khảo khác giáo trình ở điểm nào?
Giáo trình phục vụ việc dạy học một học phần và bám chương trình đào tạo; sách chuyên khảo trình bày kết quả nghiên cứu chuyên sâu về một vấn đề hẹp, hướng tới người làm nghiên cứu.
Khai nhầm loại sách trong hồ sơ có sao không?
Có. Các loại thuộc những nhóm tiêu chí khác nhau, nên một cuốn khai là chuyên khảo nhưng thực chất là giáo trình sẽ bị thẩm định lại và gây bất lợi.
Chủ biên và tác giả một chương có khác nhau không?
Có. Cần ghi rõ vai trò và có căn cứ chứng minh phần đóng góp của mình trong cuốn sách.
Dùng lại kết quả đã đăng báo để viết sách có được không?
Được, nhưng phải trích dẫn đúng nguồn và tuân thủ điều khoản bản quyền đã ký với tạp chí, đặc biệt với hình ảnh và bảng biểu.
Có sách rồi thì có cần bài báo nữa không?
Có. Hai loại phục vụ mục đích khác nhau và trong hồ sơ thường thuộc các nhóm tiêu chí riêng, bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau.
